Poëzie

Gelezen, gedicht, geopend. Een overzicht van gedichten en hun bundeling

Wie de woorden heeft, kan de wereld krijgen

Of Peter Noordhoek een dichter is, is betwistbaar, niet in het minst voor hemzelf.

             Woorden hebben vele vormen
 
            en ik ken er veel te weinig
            om zeilend door de stormen
            ze te zetten naar mijn hand
            en de pen te laten rusten 
            na balanceren op een rand 

            Mijn wrevel is als branding
            die steeds weer wegvaagt
            wat ik in verwondering
            heb geschreven in het zand:
            een verwarde beschrijving
            Van leven op een rand

Woorden. Er zijn er zoveel van. Maar welke gebruik je op welk moment? Ook in een tijd van beeldcultuur zijn woorden niet overbodig. Niet in gesproken vorm, maar zeker ook niet in geschreven vorm. Wie de woorden heeft, kan de wereld krijgen. Het is wel zaak steeds kernachtiger te worden in hoe je woorden inzet. En steeds speelser, want mensen willen ‘getriggerd’ worden en dan kom je eigenlijk steeds meer in het domein van de poëzie uit.  

Deze woorden zijn geschreven in de vorm van strak rijm. Die vorm heb ik al lang losgelaten, maar wat blijft is de behoefte om ook in de gedichten een verhalende boodschap zo over te brengen dat deze begrijpelijk is voor iedereen die een beetje begrijpend kan lezen. In die zin is elk gedicht ook nog een kleine daad van verzet tegen de in mijn ogen elitaire gesloten poëzie van mijn jeugd. Of anders gezegd: ik beschouw ‘A Whiter Shade of Pale’ van Procol Harum nog steeds als een half gemiste kans vanwege de moeilijk doenerij van de tekstschrijver. Het blijft prachtig, maar wat had dit niet kunnen worden bij een tekst en melodie  die Bach waardig zou zijn? Een kunstopvatting waarin extreem schrijven per definitie superieur wordt gevonden aan ‘gewoon’ schrijven zal ik nooit delen. Dit leidt in de praktijk zelden tot iets dat grenzen opent naar een betere wereld. Maar wat is het alternatief? De weg naar kunst begint doorgaans met meer kunde, maar zoveel kunde dicht ik mij niet toe. Maar ik blijf manmoedig oefenen, leren en experimenteren. Al struikelend dus, want al ben ik inmiddels vrij van rijmdwang, toch hang ik soms nog wel gevaarlijk dicht tegen prozagehakt aan. Gelukkig heeft de lezer het laatste oordeel.

Poëzie 

Dit zijn de belangrijkste thema’s en bundels zoals die op deze site te vinden zijn. Na de meest actuele gedichten, staat hieronder een toelichting voor de rode draden binnen elk thema of bundel.

Ik zou blij moeten zijn

Gedicht over de vermoeidheid aan het einde van de pandemie. We zouden blij moeten zijn met het terugdringen van de maatregelen, maar toch lukt dat …

Terugkeer

Gedicht bij de holocaustherdenking 2022 over de terugkeer van joden na de oorlog.

Ik zou zo graag ...

De gemeente Gouda op 14 januari 2022, in een vanwege het virus lege raadszaal. Wel konden burgers gesprekken voeren in verschillende digitale …

Het wordt mooier / dan wat het is

Kerstgedicht 2021-2022. Geschreven tijdens een nieuwe lockdown.

Gesprek op een bankje

Gedicht bij de eenzame begrafenis van de heer Leo Dekker, zowel in het Nederlands als in het Engels.

Leonard Cohen en de vraag of 'Halleluja' een song of gedicht is

Wat is het onderscheid tussen een gedicht en een lied. Aan de hand van Leonard Cohen's 'Halleluja!' wordt het verschil getoond.

Post-pandemie

Permanent boos zijn is niet de manier om door te gaan. Post-pandemie mogen we ook mild zijn voor elkaar.

Dat wat zich niet laat vangen II

Gedicht bij 20 jaar gelijkheid voor de burgerlijke stand voor mensen met hetzelfde geslacht.

Wat is zorg?

Gedicht 'Wat is zorg?' probeert de essentie van zorg voor patiënten en verzorgende te pakken.

Dichter op het doek

Wat is de relatie tussen de schilder- en de dichtkunst? Innig, zo mag je rustig zeggen.

Watergolven

Ik herinner mij de slag in heur haar

Bij de actualiteit van Afghanistan

Gedicht naar aanleiding van ervaring vriend met het naar Nederland halen van Afghaanse vluchtelingen

1 + 1 = 2 (Ik was altijd al slecht in rekenen)

Ik was altijd al slecht in rekenen. Ik dacht teveel na. Dat begon direct al bij...

Geridderd

Gedicht ter gelegenheid van bijeenkomst op 30 augustus 2021 voor allen die tijdens de dagen van de pandemie wel een koninklijke Onderscheiding …

Herman de Man: nog niet

Gedicht(en) over de Goudse periode van Herman de Man, zoals ook voorgedragen bij de opening

Voor het vrije woord

Gedicht naar aanleiding van de moordaanslag op Peter R. de Vries. 'Geen moord maakt het eind van het vrije woord!'

Eerste veren

Deze bundel 'eerste veren' bevat gedichten van de deelnemers aan de eerste Goudse Dichtersschool 2020-2021.

Overblijfsels

Een beeld geïnspireerd op het werk van Leo Vroman werd vernietigd.

Over prullebakvaccinwachtrijen

Gedicht naar aanleiding van wachtrij die ontstond nadat veel Astra Zeneca vaccins in prullenbak terecht dreigden te komen.

Over herdenken

Gedicht bij de Dodenherdenking 4 mei 2020 in de St. Jan in Gouda

Hier rest de moeder

Gedicht ter gelegenheid van moederdag. Herinnering aan mijn moeder enkele jaren na overlijden.

AstraZenn

Terwijl veel te veel mensen twijfelen aan vaccineren, vooral met AstraZeneca, kan de kansberekenaar in mij alleen maar blij zijn met het vaccin.

Van stadsdichter naar stadsopener

Gedicht ter gelegenheid van 1 jaar stadsdichter van Gouda

Achter onze ogen

We hebben allemaal onze jonge / oude ik nog in ons hoofd

Stem!

Stem! Een gedicht met een oproep

• Poëzie voor Gouda en omstreken
• Poëzie gebundeld
• Poëzie en verhalen 
• Poëzie voor kerst en nieuwjaar
• Poëzie voor verdrietige momenten
• Poetry in English   

Inmiddels zijn er weinig thema’s waar deze bijna-dichter nog geen gedichten over gemaakt. Bij de finale van de stadsdichtersverkiezingen heb ik voor mijn gevoel mijn laatste barrières genomen door een liefdesgedicht voor Loes, mijn vrouw te maken en voor te dragen. Daarmee zocht ik het gevaar echt op.

Gouda 
Diezelfde stadsdichtersverkiezingen zijn naast het dichten over Gouda en de actualiteit (Corona! Zie hieronder), ook een tijd geworden om te bouwen aan mijn doel om gedichten toegankelijker te maken voor een breder publiek. In Gouda is de laatste jaren een hele actieve dichtersgroep gekomen, niet in het minst aangespoord door mijn voorgangers als stadsdichter. Altijd is er echter het risico dat het dichten tot een te kleine groep beperkt blijft en wegkwijnt als er niet voortdurend aan wordt getrokken. Om die reden heb ik het initiatief genomen voor de Goudse Dichtersschool, en heb ik voor de festiviteiten van 750 jaar Gouda gekozen voor een benadering waarbij toegankelijke gedichten worden gekoppeld aan historische en ingekleurde foto’s, beelden, van Gouda. Allen worden via QR-codes, posters en een app toegankelijk gemaakt en er worden routes neergelegd waarlangs gewandeld en gefietst kan worden. De beelden en gedichten die daar aan zijn verbonden worden in april 2022 ook in boekvorm gepresenteerd: “Gouda in Beeld en Gedicht”.   Hiernaast zijn er een aantal thema’s in mijn poëzie die de moeite waard lijken om toe te lichten. Ook omdat ik daarin vaak net even anders dan anderen de thema’s selecteer waarover ik dicht.   

Kerst en nieuwjaar 
Dat start heel simpel bij het schrijven van een jaarlijks kerst- en nieuwjaarsgedicht. Een cliché als thema, maar al bijna 30 jaar op een net steeds andere wijze verwoord en van een wisselende vormgeving voorzien. In 2019 zijn er 25 gebundeld, inclusief kerstkaarten. De bundel ‘Bezinnen en Beginnen’ is te bestellen via Uitgeverij Meer d>n Nu. Datzelfde geldt voor andere bundels, maar vele zijn hier ook te downloaden.   Clichés en mijn streven om daar niet toe te vervallen, zijn eigenlijk een apart thema. Als man van het midden zoek ik mijn heil niet in extreme vormen van woordgebruik en zal ik zelden schelden. Dat wil echter niet zeggen dat mijn boodschappen en vormen voorspelbaar of risicoloos zijn. Maar wat wel? In de jubileumbundel uit 2005 ‘Clichés op zoek naar de waarheid’ zoek ik de strijd met de clichés echt op, ondersteunt door een bijzondere vormgeving met grafisch werk van Handan Arik. In een volgende jubileumbundel van 2010 ‘Kleur de Klei’ zet ik die strijd of zoektocht voort en dan klinkt de actualiteit van 9-11 en politieke gebeurtenissen er ook in door. Als illustratie worden dit keer kunstuitingen gebruikt die mij dierbaar zijn.   

Werkwoorden 
Maar wie heeft er hier eigenlijk een probleem met clichés? Er is één cliché dat andere dichters angstvallig en ten onrechte lijken te vermijden: werk. Over alles wordt gedichten gemaakt, maar niet over die ene plek waar we misschien wel het grootste deel van ons leven doorbrengen: de werkplek. Ten onrechte. In ‘Werkwoorden. Een bundel organisatiepoëzie’  zijn de gedichten verzameld zoals ik die gedurende een aantal jaren heb verzameld, vertaald en zelf heb gedicht. Dat heb ik gedaan in de vorm van een management boek, met korte verbindende teksten. Helaas, uitgevers van managementboeken vonden het te poëtisch, literaire uitgevers vonden het teveel management. Welke uitgever gaat inzien dat de combinatie juist voor een verveelvoudiging van publiek zorgt?   

De dichter en de democratie 
Enigszins verwant is de collectie zelf geschreven poëzie die raakt aan politiek, bestuur en democratie. Langzaam maar zeker komt er het moment dat ik daar een bundel van kan maken, maar zover is het nog niet. De door de jaren heen geschreven gedichten zijn hierin verzameld. Dit is minder uniek. Poëzie wordt ook in de openbare arena regelmatig ingezet, maar dan vooral als ‘gelegenheidsgedicht’. Als stadsdichter in Coronatijd heb ik kunnen voelen hoe veel verder het kan gaan. Als de politiek stilvalt wordt de poëzie gehoord.   

Corona en de stadsopener 
Er is geen moment dat we meer die publieke impact van poëzie hebben kunnen voelen als bij de uitbraak van Corona. Corona is geen cliché. Was het maar waar. Maar voor mij als stadsdichter heeft het een hele bijzondere betekenis gekregen. Op 7 maart 2020 werd ik gekozen, in een bijeenkomst die achteraf best een

‘superspreader’ had kunnen worden.  De woensdag erop, ook nog eens midden in de Boekenweek, ging Nederland op slot. Ik heb vaak te horen gekregen dat dat toch echt pech voor mij was en heb zelfs ter compensatie een verlenging van mijn stadsdichterschap gekregen (tot november 2022). Voor de evenementen waarop ik kon voordragen was dat inderdaad heel vervelend. Mijn balboekje raakte al vol en ging gelijk weer leeg. Maar tegelijk heb ik het gevoel dat de gedichten veel beter gelezen zijn dan anders het geval zou zijn. Mijn productie is er in ieder geval door omhoog gegaan. In een digitale bundel “Stadsdichter in Corona, de 1e fase” is de door mij bedichte ervaringen in Coronatijd bij elkaar gebracht. Het lijkt logisch dat dit op z’n minst ook het thema wordt van de bundel zoals die, zoals gebruikelijk, na afloop van de termijn als stadsdichter wordt uitgebracht. De hoop is dat deze stadsdichter dan een stadsopener is geworden.     

Terug naar de dood 
Terug naar het thema van de clichés, om dan uit te komen bij wat, naast de liefde, misschien wel het grootste cliché van allemaal is: de dood. Een onontkoombaar cliché en één waar we ons terecht tegen verzetten. Het is juist in dat verzet dat prachtige troostrijke gedichten ontstaan. Hoe moeilijk en confronterend ook, het hoort al jaren tot het deel van het dichterschap dat de meeste bevrediging geeft. Dat ontdekte ik al in mijn jeugd. Daar ben ik absoluut niet de enige in geweest, maar daar ben ik naar mijn mening op een bijzondere wijze mee omgegaan bij de gedichten in ‘Over de rand’, zie hieronder. Het was een radicale oefening in empathie. Het kwam pas veel later terug weer terug bij de ziekte en het overlijden van mijn ouders en omdat ik werd gevraagd gedichten te leveren voor een bundeltje ‘troostwoorden’. Niet veel later werd ik onderdeel van de ‘dichters van dienst’ die de ‘eenzame begrafenissen’ van de gemeente Gouda begeleiden. Dat is dankbaar werk, niet alleen vanwege van het uitzoeken van het op hele korte termijn achterhalen van het verleden van de overledene en het maken van het gedicht, maar ook omdat bij nagenoeg alle eenzame begrafenissen er wel degelijk mensen aanwezig zijn en het uitspreken van het gedicht vaak heel veel doet. Als stadsdichter zijn daar moeilijke maar mooie opdrachten bij gekomen in het kader van 4 mei en de holocaustherdenking en, heel bijzonder, in het begin van mijn stadsdichterschap een gedicht bij het herbegraven van 56 kinderen en volwassenen die in de staart van de tweede wereldoorlog om het leven zijn gekomen. Een bundel “Voor wie nog ademt” is in wording.
Het is zeker bij dit thema dat ik de samenwerking met iedereen die bij de begrafenissen en herdenkingen betrokken zijn, van burgemeester tot behulpzame buurman, te bedanken voor de altijd warme contacten.      

Over de rand    
Het plan was om in juni 1988 te gaan trouwen. Voor ziekte heb ik me nooit erg kwetsbaar gevoeld en ik ben die winter uitgekomen met een verwaarloosde griep. In april begonnen eerst mijn enkels op te zwellen, daarna mijn polsen. Ik bleef werken, maar al snel was ik niet meer mobiel. Wat was er aan de hand? Het zou toch geen reuma zijn? Wat doe ik Loes aan? Achteraf is het waarschijnlijk dat ik een aanval van een longziekte, Desnier Bouck, heb gehad. Maar tegen de tijd dat die diagnose werd gesteld waren de meeste symptomen al aan het verdwijnen. Uiteindelijk ben ik zonder merkbare verschijnselen in het huwelijk getreden en gelukkig zijn de symptomen ook nooit meer teruggekomen. Ontsnapt. Je weet nooit, zelfs niet in het gesprek met jezelf, wat oorzaak is en wat gevolg. In ieder geval heb ik in die periode op een dag al mijn gedichten verzameld zoals ik die vanaf het begin heb geschreven. Deze ben ik op de vloer van mijn kantoorkelder gaan leggen, zoveel mogelijk geordend. Er waren gedichten over studeren, liefde, werk en ouder worden. Er waren gedicht vol emotie, andere waren heel beschouwend. Het geloof kwam aan bod. Sommigen waren de gedichten van iemand die puur intuïtief waren gemaakt. Behoorlijk gek eigenlijk. En opeens zag ik het: er lag een leven. Toen ben ik teksten gaan schrijven die de stapeltjes met elkaar verbonden. Toen werd de kelder opeens een zolder en zat er een oude man bij een koffer. De man deed de koffer open en ontdekte daarin zijn gedichten en keek zo terug op zijn leven. De bundel ‘Over de rand’ is nu als het ware mijn geweten als dichter. Nier omdat het per se mijn beste gedichten zijn, maar omdat ze vangen wat ik zo graag wil vangen: het leven in al haar vormen.

Bestellingen

Meer d>n Nu Uitgeverij

Contact

Peter Noordhoek
Oosthaven 15 -16
2801 PC Gouda

+31 (0) 6 53488078

Email privé: peter@noordhoek.nl
Email werk: dpn@northedge.nl